Tên đề tài: Nghiên cứu vai trò của tạp chí Pháp ngữ trong trường lực tri thức Việt Nam thời kỳ thuộc địa: Trường hợp ba tạp chí Bulletin de la Société d’enseignement mutuel du Tonkin, La Nouvelle Revue Indochinoise, Les Pages Indochinoises

Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS. Phạm Văn Quang

Đơn vị: Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG-HCM

Mã số: B2024-18b-02

Địa điểm: Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG-HCM

Quyết định nghiệm thu số …../QĐ-ĐHQG ngày ….. /…../2025 của Giám đốc ĐHQG-HCM;

Chủ tịch Hội đồng:

Tóm tắt Đề tài khoa học

Đề tài “Nghiên cứu vai trò của tạp chí Pháp ngữ trong trường lực tri thức Việt Nam thời thuộc địa: Trường hợp ba tạp chí Bulletin de la Société d’enseignement mutuel du TonkiLa Nouvelle Revue Indochinoise, Les Pages Indochinoises” tập trung khảo sát vai trò các tạp chí Pháp ngữ như những không gian trung gian trong quá trình hình thành, chugiao và tái cấu trúc tri thức tại Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX. Xuất phát từ nhận định rằng, báo chí và tạp chí thời thuộc địa tạo thành những chế tri thức và văn hóa, nghiên cứu vận dụng kết hợp ba hướng tiếp cận lý thuyết chínhhội học về trường lực của Pierre Bourdieu, lý thuyết chuyển giao văn hóa của Michel Espagne và nghiên cứu hậu thuộc địa. Từ đó, các tạp chí được xem như những “tiểu trư hay như định chế, trong đó các tác nhân xã hội – nhà văn, trí thức, học giả, dịch giả – gia vào các cuộc tranh đấu biểu trưng nhằm xác lập vị thế, tính hợp thức và quyền lựthức trong bối cảnh thuộc địa. Trên cơ sở khảo cứu ba ấn phẩm định kỳ tiêu biểu, Bulletin de la Société d’enseignement mutuel du Tonkin, La Nouvelle Revue Indochinoise và Les PagIndochinoises, nhóm nghiên cứu đã chỉ ra rằng các tạp chí Pháp ngữ giữ vai trò đặc trong tiến trình hiện đại hóa đời sống tri thức Việt Nam. Một mặt, đây là những khôngchịu ảnh hưởng trực tiếp của cấu trúc quyền lực thực dân và hệ tư tưởng văn minh phương Tây; mặt khác, chúng đồng thời trở thành nơi để giới trí thức Việt Nam tiếp nhận,thương lượng và tái diễn giải các giá trị văn hóa ngoại lai nhằm kiến tạo những hình thứthức và căn tính mới. Nghiên cứu cũng cho thấy hoạt động dịch thuật trên các tạp chí Pháp ngữ không đơn thuần là hành động chuyển tải ngôn ngữ, mà còn là một chiến lược tích lũy vốn văn và vốn tượng trưng. Thông qua dịch thuật, các trí thức Việt Nam tham gia vào quá trình thức hóa tri thức mới, đồng thời hình thành các diễn ngôn về hiện đại tính, văn minh và tộc. Trong khi đó các trí thức Pháp ở Đông Dương, nhờ hành động dịch, đã sản sinh raloại vốn tượng trưng đặc thù, góp phần hình thành một “Đông phương luận Pháp”. Đặc Bulletin de la Société d’enseignement mutuel du Tonkin được xem như trường hợp tiêu cho sự vận động của các tương quan quyền lực biểu tượng thông qua thị trường ngôn và thực hành dịch thuật cũng như chuyển giao tri thức. Bên cạnh đó, đề tài nhấn mạnh vai trò của tạp chí như một không gian thể nghiệm thuật và đối thoại văn hóa. Những cuộc tranh luận về chủ nghĩa nhân văn, các tư tưởnghọc phương Tây hay các hình thức văn chương mang tính nhân học và dân tộc học cho các tạp chí Pháp ngữ đã góp phần hình thành một đời sống trí thức hiện đại mang tính thoa. Đây cũng là nơi xuất hiện các hình thức lai ghép văn hóa và diễn ngôn thuộc địa, ánh sự tương tác phức tạp giữa trí thức Pháp và trí thức Việt Nam trong không gian ĐônDương. Từ các kết quả nghiên cứu, đề tài khẳng định rằng các tạp chí Pháp ngữ thời thuộc địa không thể chỉ được xem như sản phẩm phụ của nền báo chí thực dân, mà cần được nhận như những vec-tơ chuyển giao văn hóa và tri thức có ảnh hưởng sâu rộng đến sự thành trường lực tri thức Việt Nam hiện đại. Nghiên cứu đồng thời góp phần bổ sung tưvà phương pháp tiếp cận liên ngành cho việc nghiên cứu báo chí, văn hóa và lịch sử tư tưViệt Nam trong viễn tượng hậu thuộc địa

Tên đề tài: Hoạt động giáo dục song ngữ tiếng Khmer – Việt cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số tại vùng đồng bằng sông Cửu Long
Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS. Dương Minh Quang

Đơn vị: Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG-HCM

Mã số: B2024-18b-03

Địa điểm: Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG-HCM

Quyết định nghiệm thu số …../QĐ-ĐHQG
ngày ….. /…../2025 của Giám đốc ĐHQG-HCM;

Chủ tịch Hội đồng:

Tóm tắt Đề tài khoa học

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm phân tích cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục song ngữ tiếng Khmer–Việt cho học sinh tiểu học dân tộc thiểu số tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long; từ đó đề xuất mô hình tổ chức hoạt động giáo dục song ngữ phù hợp với bối cảnh giáo dục dân tộc hiện nay.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (mixed methods), kết hợp khảo sát bằng bảng hỏi đối với 269 cán bộ quản lý và giáo viên đang trực tiếp tham gia triển khai chương trình giáo dục song ngữ tại ba tỉnh An Giang, Sóc Trăng và Trà Vinh, cùng với phỏng vấn sâu các cán bộ quản lý, giáo viên và chuyên gia giáo dục. Kết quả nghiên cứu cho thấy hoạt động giáo dục song ngữ tiếng Khmer–Việt được các bên liên quan đánh giá ở mức cao. Bốn thành tố của hoạt động giáo dục song ngữ gồm mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức kiểm tra, đánh giá đều nhận được sự đánh giá tích cực.

Kết quả phân tích sự khác biệt cho thấy đa số các đặc điểm nhân khẩu học không tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê đối với hoạt động giáo dục song ngữ, ngoại trừ một số nhóm đối tượng nhất định. Bên cạnh đó, nghiên cứu xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục song ngữ gồm yếu tố bối cảnh, đặc điểm người học, kênh thông tin giáo dục, phát triển chuyên môn giáo viên và năng lực sử dụng tiếng Khmer. Trong đó, kênh thông tin giáo dục là yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất đến hiệu quả triển khai chương trình. Kết quả nghiên cứu cũng khẳng định vai trò quan trọng của năng lực sử dụng tiếng Khmer, nguồn học liệu và các hoạt động hỗ trợ chuyên môn đối với chất lượng giáo dục song ngữ. Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu, đề tài đề xuất mô hình hệ sinh thái giáo dục song ngữ tiếng Khmer–Việt gồm bốn thành tố cốt lõi và ba tầng tương tác nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức và phát triển bền vững hoạt động giáo dục song ngữ cho học sinh tiểu học dân tộc Khmer tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Từ khóa: giáo dục song ngữ; tiếng Khmer–Việt; học sinh tiểu học; dân tộc Khmer; Đồng bằng sông Cửu Long; hệ sinh thái giáo dục.